O zawodzie nauczyciela. Wybrane problemy pedeutologiczne i pedagogiczne

O zawodzie nauczyciela. Wybrane problemy pedeutologiczne i pedagogiczne.

(Zapowiedź wydania publikacji)

Wzrost znaczenia edukacji we współczesnym świecie stawia coraz dobitniej pytania o jej jakość zarówno w kontekście kształcenia ogólnego, zawodowego, jak też profesjonalnego. Sytuacja szkolnictwa w Polsce jest skomplikowana. Powszechne są głosy wskazujące na dewaluację kulturowego i politechnicznego oddziaływania instytucji edukacyjnych. Wiąże się to, między innymi z masowością kształcenia na poziomie szkolnictwa wyższego  i akademickiego oraz powstaniem swoistego rynku tej edukacji.

W latach dziewięćdziesiątych a więc w okresie transformacji zlikwidowane zostało w miarę dobrze zorganizowane szkolnictwo zawodowe na poziomie zarówno średnim jak   i półwyższym z zapleczem do odbywania praktyk w procesie nauczania oraz praktyk tzw. podyplomowych. Między innymi z mojej inspiracji pojęto próbę jego odbudowania  w ostatnich 5 latach i nadal jest kontynuowana wola jego odbudowania.

Setki tysięcy uczniów może mieć  większą satysfakcję z życia i sytuacji materialnej, gdy opanują odpowiedni dla ich osobistych preferencji i dyspozycji zestaw wiedzy i umiejętności oraz nabędą kompetencje faktyczne a nie formalne sprowadzające się do nabycie dyplomu wyższej uczelni.

Personalizacja edukacji będzie najlepszą drogą do zrealizowania potencjału poszczególnych dzieci, młodzieży i studentów, które z natury różnią się, bowiem różny jest ich „genotyp”.

Potrzeba nam bowiem również systemu edukacji nastawionego na rozwój, na kształcenie przyszłych twórców nowych technologii  i wprowadzanie w dorosłe życie doskonale wykształconej kadry, bo tylko to zapewnia  w dzisiejszym świecie zdolność do podjęcia konkurencji  z najlepszymi i budowanie dobrej przyszłości naszego kraju.

Potrzeba również edukacji zawodowej dla setek tysięcy uczniów którzy wolą dobre przygotowanie do pracy niż podejmowanie akademickiej edukacji. Na takiej edukacji zyska zarówno szkolnictwo tzw. zawodowe      o wysokim poziomie wiedzy teoretycznej i praktycznej oraz gospodarka a studia wyższe i akademickie odzyskają swój intelektualno-poznawczy wymiar.

Dlatego też w dobie cywilizacji cybernetycznej, informatycznej oraz masowej komputeryzacji w XXI wieku ożywa z całą mocą dyskusja nad nauczycielem.  Rosnąca rola edukacji współczesnej powoduje rosnące zainteresowanie nauczycielem i uczniem w osobowych relacjach w procesie nauczania  i wychowania.

Nauczyciel, a wraz z nim edukacja i wychowanie wpisany jest w ludzką egzystencję i w dużej mierze kształtuje jej przebieg, bowiem jakość edukacji ma istotne znaczenie dla twórczego, satysfakcjonującego       i odpowiedzialnego życia oraz funkcjonowania człowieka.

Praca  z ludźmi wymaga przecież kultury pedagogicznej i psychologicznej. Jakość edukacji zależy od nauczyciela, który realizuje cele zarówno kształcące jak i wychowawcze. Skłania to do stawiania pytań, w jakim stopniu mechanizmy instytucjonalne i uruchamiane w związku z nimi praktyki sprzyjają kreowaniu jakości wiedzy i kształcenia – jakie mogą rodzić wątpliwości, tłumaczące choćby w części pojawiające się  w tej dziedzinie problemy.

Dlatego też należy rekomendować, by wszystkie studia przygotowujące do zawodu nauczycielskiego zawierałaby przynajmniej jeden moduł poświęcony genetyce zdolności  i osiągnięć oraz konsekwencjom różnic indywidualnych dla praktyki nauczania.

Stawiane coraz częściej współcześnie pytania czym dzisiaj jest nauka, szkoła, uniwersytet   w aspekcie dostrzegalnych przekształceń stają się niezmiernie kłopotliwe.

Wielość odmian instytucjonalnego zaangażowania nauki, podobnie jak szeroko rozumianej edukacji znakomicie to ilustruje. Autonomia uczelni staje się zadaniem domagającym się potwierdzenia w jakości kreowanej wiedzy i działań. Autonomii w tej dziedzinie nie uzyskuje się jednak z nadania ani z częstego proklamowania własnej niezależności. Najgroźniejszym mitem w myśleniu o jakości wiedzy może okazywać się przekonanie, że choć jest ona zarówno źródłem inicjowanej praktyki, narzędziem opisu jej przebiegu, rezultatu oraz sensu, to jakościowej zmiany w treści wiedzy nie można dokonywać zdając się na innych.

Praktyka wykazuje, że raczej potrzebna jest tu zmiana optyki w kierunku podejmowania rozwiązań samodzielnych dotyczących zarówno jakości wiedzy, jak i organizacyjnych sposobów jej osiągania – krytyczny namysł nad całością istniejącej w tym względzie praktyki.

Ostatecznym miernikiem jakości   i efektów podejmowanych działań edukacyjnych sprawdzalnych  w postaci profesjonalnego  i interdyscyplinarnego przygotowania absolwentów jest poziom ich przygotowania w praktyce.

Nauka i praktyka w ostatnich dwudziestu latach  w Polsce zaniechała tych niezmiernie ważnych instrumentów. Należy kierować się zasadą pragmatyczną i profesjonalną, iż w każdej dziedzinie organizacji, jak i jakości wiedzy i nauki, – inaczej nie zawsze znaczy lepiej – jednakże lepiej znaczy zawsze inaczej.

Strategiczną rolę edukacji i nauczyciela potwierdzają liczne prace pedagogiczne   i pedeutologiczne, raporty edukacyjne UNESCO, Klubu Rzymskiego, dokumenty Komisji Europejskiej oraz raporty narodowe komitetów ekspertów do spraw edukacji. Wynika z ich jasno   i niezbicie, że jakość edukacji zawsze zależy od nauczyciela począwszy od szkoły podstawowej, gimnazjum, liceum, technikum a także nauczyciela szkoły wyższej czy wreszcie uniwersytetu. Ich działalność skierowana musi być ku profesjonalności wiedzy  i praktyki a także kulturze oraz wiedzy o teraźniejszości i przyszłości.

Dlatego też przygotowuję do wydania pracę „O zawodzie nauczyciela. Wybrane problemy pedeutologiczne i pedagogiczne”. Praca stanowi ogląd podstawowych problemów pedeutologicznych i ich ewolucję oraz sposobu ich rozwiązywania, z zamiarem takiego ich ujęcia, aby było pomocne studentowi czy też czynnemu nauczycielowi. Zamysł ten polega na tym aby  w miarę przystępny sposób przedstawić jak ważny jest psychospołeczny wymiar zawodu nauczyciela i jego kompetentnej oraz profesjonalnej wiedzy teoretycznej  i praktycznej weryfikowalnej w pracy zawodowej

Książka zawiera zagadnienia i uwagi podejmowane w pedeutologii, ze szczególnym uwzględnieniem badań i wiedzy w tym zakresie przez zagranicznych a przede wszystkim rodzimych pedagogów  i pedeutologów. Pojęto próbę ukazania różnych koncepcji pedeutologicznych porządkujących myślenie o nauczycielu, który w realizacji swojej pracy dydaktyczno -wychowawczej ujawnia swoją indywidualność i talent pedagogiczny.

Treści zawarte w książce oraz ich upowszechnienie mogą stanowić przesłankę sprzyjającą ograniczaniu zjawisk niekorzystnych zarówno z punktu widzenia nauczyciela, jak i rodziców oraz całego społeczeństwa. Dobór treści polegał na wybraniu tych problemów, które determinują zróżnicowanie sytuacji zawodowej nauczyciela, w jego pracy zawodowej i życiu społecznym

Dotyczy to w szczególności nauczycieli, wychowawców oraz opiekunów dzieci i młodzieży. Kształcenie pedagogiczne i psychologiczne odbywa się według różnych programów    w zależności od kierunku studiów. Pewne zaś treści jako elementy wiedzy pedagogicznej i psychologicznej powinny występować  w takim czy innym zakresie we wszystkich programach, stanowiąc podstawę, na której odbywa się dalsze pogłębianie wiedzy.

Zawód nauczyciela przez większość społeczeństwa od wielu lat zaliczany jest do zawodów    o charakterze posłanniczym, chociaż niemal całkowicie przeczy temu praktyka edukacyjna, zwłaszcza  w odniesieniu do kształcenia nauczycieli.

Poruszone tu zostały problemy pedeutologiczne, dotyczące oblicza profesjonalizacji   w zawodzie nauczyciela, skutków, jakie niesie stałe dążenie do perfekcji w tym zawodzie oraz sposobów rozwiązań metodycznych, aksjologicznych i praktycznych. Stawanie się nauczycielem jawi się jako proces, który przebiega w czasie, w różnych wariantach  i sekwencjach rzeczywistości.

Książka adresowana jest do studentów kierunków nauczycielskich, nauczycieli, osób zajmujących się kształceniem oraz do nadzoru pedagogicznego a także władz oświatowych wszystkich szczebli, które starają się przekształcać zastaną rzeczywistość edukacyjną oraz dopasowywać do wymogów współczesnej rzeczywistości i trudno przewidywalnej przyszłości. Może okazać się przydatna w placówkach kształcenia nauczycieli oraz ich doskonalenia zawodowego.

Kierowana jest również do osób, które pomimo zróżnicowanych kwalifikacji i doświadczeń zawodowych poszukują wiedzy   i aparatury pojęciowej, poszukują wademekum, by zrozumieć oblicze współczesnego nauczyciela i zmieniającej się szkoły.

Przesłaniem tej książki jest ukazanie, że wiedza nauczyciela nigdy się nie kończy. Samodoskonalenie nauczycieli jest ich wartością bezcenną. Treści książki nie zawierają żadnej gotowej odpowiedzi, nie ukazują konkretnych konspektów, ale stawiają pytania – ważne i zasadnicze pytania. Kto chce zrozumieć świat i życie, powinien – przede wszystkim – właśnie umieć pytać. Powiedziano kiedyś, że źródłem filozofii było zdziwienie i że w jej dziejach ważniejszą rolę odegrały postawione pytania niż proponowane odpowiedzi.

Uczenie się pedagogiki czy psychologii nie polega na powtarzaniu i zapamiętywaniu do egzaminu, a potem zapominaniu.

Ważne  jest, abyśmy obserwowali i zbierali fakty, gromadzili własne doświadczenia,  i na ich podstawie próbowali wyciągać wnioski praktyczne usprawniające proces doskonalenia swej pracy dydaktyczno-wychowawczej.

Nikt nie wie wszystkiego. A zwłaszcza ludzie naszej epoki wciąż liczyć się powinni z tym, że w ciągu całego życia będą musieli rozszerzać swą wiedzę i zdobywać nową.

       Edward Dereń

Szkoła > XXI wiek. „Nauczyciel – uczeń”

Przemiany społeczno-polityczne i gospodarcze, rozwój nauki, oświaty i techniki, przeobrażenia kultury nie pozostawały bez wpływu na kondycję nauczycielstwa, status tej grupy zawodowej, sposób wykonywania zawodu. Dostrzec to można zarówno w poszczególnych krajach, jak i w ogóle – w przypadku niejako globalnego widzenia zawodu nauczycielskiego, funkcji tego zawodu i znaczenia społecznego. Rozmaite zmiany zachodziły również w obrazie polskiego nauczycielstwa. Zmianie ulegały także instytucje kształcenia nauczycieli, ich organizacja, program i metody kształcenia. Wszystko to znajduje odbicie w roli i miejscu jakie wyznaczono nauczycielowi we współczesnej polskiej szkole.

(więcej…)

Relacje pedagogiki tzw. szkolnej w stosunku do innych nauk

Określenie przedmiotu pedagogika na pierwszym poziomie kształcenia nauczycieli  zakłada konieczność przeanalizowania, a następnie zdefiniowania takich podstawowych pojęć, jak: wychowanie, nauczanie, kształcenie, wychowawczy charakter nauczania, rozwój,  proces dydaktyczny, instytucja wychowawcza, oświata itp. Absolwenci naszych uczelni kształcących przyszłych nauczycieli, ale często pedagodzy zawodowi i filozofowie nie dostrzegają różnicy między wychowaniem w ściśle naukowym, pedagogicznym tego słowa  znaczeniu a wychowaniem w pozapedagogicznym,  szerszym, a nawet w przenośnym tego słowa znaczeniu. Wiedzie to do czynników hamujących rozwój i właściwą interpretację pedagogiki jako nauki stosowanej w środowisku szkolnym (więcej…)

Zmiana filozofii i organizacji kształcenia i doskonalenia nauczycieli

Niezmiernie ważną rolę w systemie organizacyjno-funkcjonalnym szkolnictwa odgrywają nauczyciele.  Dzieje szkolnictwa nauczycielskiego w Polsce, mimo niewątpliwej wagi tego zagadnienia, nie znalazły dotąd należnego miejsca w literaturze naukowej. Wykazanie zależności poziomu pracy szkół – od nauczycieli w nich uczących,  może i powinno pobudzać do refleksji wszystkich, którym sprawy nauczycieli, a przede wszystkim dzieci  i młodzieży nie są obojętne. (więcej…)

Kształcenie nauczycieli

Aby ocenić przydatność zawodową kadry nauczycielskiej, trzeba skonfrontować ze sobą zadania stawiane przed systemem kształcenia nauczycieli, z wynikami jakie osiągają kandydaci na nauczycieli pod koniec studiów w poszczególnych typach uczelni pedagogicznych, oraz przydatność zawodową młodych nauczycieli w toku pierwszych pięciu lat ich pracy zawodowej. Spośród tych informacji najważniejsza jest ostatnia. (więcej…)

Przejdź do paska narzędzi